Rishton kulolchilik ustaxonalari

Toshkent choyxonalari devorlaridan tortib Buxorodagi esdalik rastalarigacha koʻrinadigan moviy va feruza laganlar koʻpincha Fargʻona vodiysining janubiy chekkasidagi bitta kichik shahardan keladi. Rishton (inglizcha manbalarda Rishtan) oʻz kulolchiligi uchun oyogʻi ostidagi tuproqdan qarzdor: mahalliy kulollarning aytishicha, bu mayin qizil tuproq deyarli tayyorlov talab qilmaydi. Hunar oila ichida avloddan avlodga oʻtadi, bu sohada ishlaydiganlar soni haqidagi taxminlar bir necha yuz irsiy ustadan mingga yaqin kishigacha boradi. 2025-yil sentabrida Jahon hunarmandlar kengashi Rishtonni Jahon hunarmandchilik shahri deb eʼlon qildi.

Ishkor – rang beradigan sir

Rishtonning asosiy soʻzi – ishkor: yovvoyi choʻl oʻsimliklari kuliga kvars qumi va mineral boʻyoqlar qoʻshib tayyorlanadigan anʼanaviy ishqoriy sir. Ustalar oʻsimliklarni oʻzlari terib, oʻzlari kuydiradi, har bir ustaxonaning retsepti biroz farq qiladi – shuning uchun bir ustaning feruzasi yashilroq, boshqasiniki moviyroq. Naqsh ustidan pishirilganda ishkor shishasimon chuqurlik beradi va moviy rang sir ustida emas, xuddi uning ichida turgandek tuyuladi. Bu usul sovet davrida, shahar sopol zavodi sanoat sirlariga oʻtganda, deyarli yoʻqolib ketgan va eski retseptlarni saqlab qolgan ustalar tomonidan qayta tiklangan.

Ustaxonada

Tashrif bir buyumning hovli boʻylab yoʻlini kuzatadi: tuproq qoriladi va charxda yasaladi yoki katta lagan uchun qolip ustiga bosiladi; oq angob bilan qoplanadi; nozik moʻyqalamlar bilan qoʻlda naqsh chiziladi – anor, baliq, bodom va zich gul-novdalar; soʻng sirlanadi va xumdonda pishiriladi. Ikki ustaxona mehmonlarni eng uzoq vaqtdan beri qabul qilib keladi:

• Rustam Usmonovning uy ustaxonasi – eski Rishton sopollaridan iborat kichik xususiy muzey va asosan buyurtma asosida ishlaydigan hunarmandlar jamoasi.
• Alisher Nazirovning Bobur koʻchasidagi ustaxonasi va maktabi – oʻzbek kulolchiligidagi eng mashhur nomlardan biri; u shogirdlar tayyorlaydi va muntazam mahorat darslari oʻtkazadi.

Xarid va tashrif

Ustaxonaga tashrif uchun bir soat ajrating, charx yoki moʻyqalamni sinab koʻrib, tushlikka qolmoqchi boʻlsangiz – ikki-uch soat; oldindan qoʻngʻiroq qilsangiz yoki buni qiladigan gid bilan borsangiz, usta joyida boʻladi. Ustaxona narxlari qatʼiy yoki unga yaqin. Parvoz uchun ikki qavat oʻrashni soʻrang va buyumlarni qoʻl yukingizda olib yuring. Rishton Qoʻqon va Margʻilon oraligʻidagi yoʻlda joylashgan, shuning uchun Xudoyorxon oʻrdasi yoki “Yodgorlik” ipak fabrikasi bilan birga vodiy kuniga tabiiy ravishda sigʻadi.