Amir Temur xiyoboni va muzeyi

Toshkentdagi har bir taksi haydovchisi Amir Temur xiyobonini biladi, shaharning asosiy shohkoʻchalarining aksariyati esa aynan undan tarqaladi. U 1882-yilda shaharning yangi, rus qismida jamoat bogʻi sifatida barpo etilgan va undagi yodgorliklar Toshkent tarixidagi burilishlarni aks ettiradi. Chor davrida bu yerda Turkiston general-gubernatori Konstantin fon Kaufmanning haykali turgan; keyinroq sovet davri siymolari, jumladan Stalin haykali, 1968-yildan esa Karl Marks yodgorligi paydo boʻldi. Mustaqillikdan soʻng xiyobon qayta nomlandi va unga bugun markazda turgan Amir Temurning otliq haykali oʻrnatildi.

Gʻarbda Tamerlan nomi bilan tanilgan Temur bu yerda fotih sifatida emas, davlat arbobi – poytaxti Samarqand boʻlgan saltanat asoschisi sifatida gavdalantirilgan. Bronza chavandoz chorraha uzra qoʻlini koʻtarib turibdi, poydevordagi yozuvda esa uning koʻpincha “Kuch – adolatdadir” deb tarjima qilinadigan shiori bitilgan. Atrofdagi chinorlar koʻrinishidan yoshroq: koʻplab qari daraxtlar 2009-yilgi bahsli qayta qurish paytida kesilgan va qayta ekilgan bogʻ oʻshandan beri asta-sekin tiklanmoqda.

Xiyobon atrofida

• “Oʻzbekiston” mehmonxonasi (1974) – beton quyoshdan himoya panjaralari bilan qoplangan baland, egilgan bino, sovet Toshkentining mumtoz otkritka manzarasi.
• 2009-yilda davlat tadbirlari va konsertlar uchun ochilgan Xalqaro forumlar saroyi.
• 1940-yillardan beri bu yerda vaqtni bildirib kelayotgan soat minorasi – Toshkent kurantlari.
• Mahalliy aholi “Brodvey” deb ataydigan Sayilgoh koʻchasi – xiyobondan gʻarbga choʻzilgan, kafelar, rassomlar va esdalik rastalari bilan toʻla piyodalar koʻchasi.

Amir Temur muzeyi

Bogʻning janubi-gʻarbiy chetida qovurgʻali feruza gumbaz ostidagi dumaloq binoda 1996-yilda Temur tavalludining 660 yilligi munosabati bilan ochilgan Temuriylar tarixi davlat muzeyi joylashgan. Ichkarida ulkan naqshinkor zal hamda qoʻlyozmalar, maketlar, qurol-yarogʻ va rasmlar galereyalari Temur va uning sulolasi, jumladan nevarasi Ulugʻbek haqida hikoya qiladi. Bu chuqur kolleksiyadan koʻra milliy tarixning bayonnomasi, lekin Samarqand va Shahrisabzdan oldin yaxshi kirish boʻladi. Muzey odatda dushanba kunlari yopiq.

Xiyobon yoritiladigan, oilalar daraxtlar ostida sayr qiladigan va “Brodvey” gavjumlashadigan kech tomonga keling. “Amir Temur xiyoboni” metro bekati bogʻ yonida.