Hazrati Imom majmuasi va Usmon Musʼhafi

Hazrati Imom (Xast Imom deb ham yuritiladi) – Toshkentning uzluksiz eʼzozlanib kelinayotgan eng qadimiy goʻshasi va poytaxtda oʻrta asrlar shahri hanuz koʻlamni belgilaydigan yagona joy. Nom “muqaddas imom” degan maʼnoni bildiradi va X asrda yashagan fiqh, hadis va arab tili olimi Abu Bakr Qaffol Shoshiyga ishora qiladi – uning qabri bu mavzening oʻzagiga aylangan. Shosh – Toshkentning qadimiy nomi, shuning uchun shaharning homiy avliyosi tom maʼnoda “Toshkentlik Qaffol”dir.

Maydon atrofidagi binolar

• 1530-yillarda Baroqxon nomi bilan tanilgan shayboniy hokim Navroʻz Ahmadxon uchun qurilgan Baroqxon madrasasi. Uning ikki moviy gumbazli uzun koshinli fasadi shahardagi saqlanib qolgan eng qadimiy madrasa peshtoqi, sobiq talaba hujralarida esa hozir hunarmandchilik doʻkonlari joylashgan.
• Meʼmor Gʻulom Husaynga nisbat beriladigan, maydon ortida sal chetroqda turgan 1541–1542-yillardagi Qaffol Shoshiy maqbarasi: baland peshtoq, baland gʻaltak ustidagi gumbaz va dafn xonasi atrofidagi ziyoratchilar xonalari.
• Tillashayx masjidi (1890–1902) va 1850-yillarga oid, bu yerda tabarruk sifatida saqlanadigan Paygʻambar sochi tolasi nomi bilan atalgan kichik Moʻyi Muborak madrasasi.
• 2007-yilda qurib bitkazilgan, taxminan 53 metrlik qoʻsh minorali va oʻymakor yogʻoch ustunli ayvonga ega Hazrati Imom jome masjidi.

Koʻrganlaringizning koʻpi yaqin davrga oid. Maydon 2007-yilda tozalanib, tosh yotqizilgan va milliy diniy markaz sifatida qayta qurilgan, taʼmirlash esa qadimiylik izlarining bir qismini silliqlab yuborgan. Yoshda yoʻqotgani kenglikda qaytgan: bu Toshkentdagi eng sokin ochiq maydon va oddiy ish kuni ertalab uni Imom Buxoriy instituti talabalari, oilalar va bir necha kaptar bilan baham koʻrasiz.

Usmon Musʼhafi va uning yangi maskani

Oʻn yilliklar davomida sayyohlar bu yerga eng avvalo Usmon Musʼhafini – Samarqand kufiy Qurʼoni deb ham ataladigan nusxani koʻrish uchun kelishgan: kufiy xatda bitilgan ulkan pergament qoʻlyozma, dunyoda saqlanib qolgan eng qadimiy Qurʼonlardan biri va 1997-yildan beri YUNESKOning “Jahon xotirasi” reyestrida. Anʼana uni VII asrdagi uchinchi xalifa Usmon bilan bogʻlaydi; radiouglerod tahlili esa pergamentni VIII asr oxiri va X asr oxiri oraligʻiga oid deb belgilaydi. Uning sayohatining oʻzi tashrifga arziydi: asrlar davomida Samarqandda saqlangan, 1868-yilda Sankt-Peterburgga olib ketilgan, 1923-yilda Toshkentga qaytarilgan va 1989-yildan Hazrati Imomda namoyish etilgan.

2025-yil noyabrida qoʻlyozma bir necha yuz metr naridagi Islom sivilizatsiyasi markaziga koʻchirildi – bu maydon chetidagi, 2026-yil 17-martda ochilgan ulkan gumbazli muzey. Endi u ulkan qandil ostidagi alohida Qurʼoni Karim zalida, mintaqani islomgacha boʻlgan davrdan al-Xorazmiy, al-Beruniy va Ibn Sino davri orqali Temuriylargacha kuzatib boradigan ekspozitsiyaning yakunida turibdi. Qurʼonni koʻrish uchun sizni Moʻyi Muborak kutubxonasiga yuboradigan eski qoʻllanmalar eskirgan; u yerda hozir nusxasi koʻrsatiladi.

Qanday koʻrish kerak

Ertalab, Chorsu bozoridan soʻng eski mahalla torkoʻchalari orqali shimolga 15–20 daqiqa piyoda yurib keling. Maydon, masjidlar, Baroqxon doʻkonlari va maqbara bepul; Islom sivilizatsiyasi markazining oʻz chiptasi bor va unga kamida ikki soat ajratishga arziydi. Juma kuni tush paytida, asosiy masjid va maydon namozxonlar bilan toʻlganda kelmang. Kamtarona kiyining: yelka va tizzalar yopiq boʻlsin, masjid va maqbaraga kiradigan ayollar roʻmol oʻrasin.