
Qal'a · Miloddan avvalgi III asrda asos solingan; milodiy I–III asrlarda kushonlar davrida gullab-yashnagan
Dalvarzintepa
Denov yaqinidagi devor bilan oʻralgan kushonlar shahri: qazishmalar Markaziy Osiyoda topilgan eng katta oltin xazinani, loy haykalli ilk buddaviy ibodatxonalarni va ma'lum eng qadimgi shaxmat donalari deb hisoblanadigan fil suyagi oʻyin donalarini ochib bergan.
Joy haqida
Dalvarzintepa – Surxon vodiysidagi, Shoʻrchi shahriga yaqin, Termizdan Denov yoʻlida taxminan 60 km shimoli-sharqdagi katta xom gʻisht shahar tepaligi. Manzilga miloddan avvalgi III asrda yunon-baqtriya shohlari davrida asos solingan va u milodiy I–III asrlarda, Kushon saltanati shimoliy Hindiston, Baqtriya va Ipak yoʻlini bogʻlab turganida gullab-yashnagan. 1960-yillardan bu yerda ilk tizimli qazishmalarga rahbarlik qilgan Galina Pugachenkova uni kushonlarning dastlabki poytaxti boʻlgan deb hisoblagan; koʻpchilik olimlar uni ularning shimoldagi asosiy shaharlaridan biri sifatida qaraydi.
Boy shahar va uning xazinasi
Shahar qal'a hamda koʻchalari, hunarmandlar mahallalari va boylarning saroylari boʻlgan, devor bilan oʻralgan taxminan oʻttiz gektarli shahristondan iborat edi. 1972-yilda qazuvchilar shu saroylardan biridagi xona poli ostidan ogʻirligi 36 kg ga yaqin 115 oltin buyumdan iborat xazinani topdi: kharoshthi yozuvli quymalar, bilaguzuklar, boʻyinbogʻlar, zirak va hind uslubidagi taqinchoqlar – milodiy I asrda koʻmilgan. Bu hanuz Markaziy Osiyoda topilgan eng katta oltin xazina. Qoʻshni uydan esa fil, zebu buqasi va boshqa fil suyagi haykalchalari chiqdi; ular milodiy II asrga sanalangan va shaxmatning hind ajdodi – chaturanga donalari sifatida talqin qilingan, bu esa ularni ma'lum boʻlgan eng qadimgi shaxmat donalariga aylantiradi.
Baqtriyada buddaviylik
Dalvarzintepada ikkita buddaviy ibodatxona turgan, ulardan biri Oʻzbekistonda topilgan eng qadimgilaridan. Devorlari rangli loy haykallar bilan bezatilgan edi: sokin Budda, ellinistik libosli bodhisattvalar va baland bosh kiyimli kushon zodagonlarining boshlari – oxirgisi hukmron tabaqaning nodir portret galereyasi. Mahalliy ma'budaga bagʻishlangan baqtriya ibodatxonasi va olov ziyoratgohi shaharda bir necha din yonma-yon yashaganini koʻrsatadi. Yodgorlikni Pugachenkova, Edvard Rtveladze va Baxtiyor Turgʻunov, 1990-yillardan esa Oʻzbekiston–Yaponiya qoʻshma guruhi qazib oʻrgangan.
Nimani koʻrish mumkin
Tepalikning oʻzi – oʻt bosgan qal'a devorlari va qazilgan xandaqlardan iborat ochiq manzara; inshootlar tiklanmagan, shuning uchun tashrif gid bilan rejani oʻqish va shaharni qal'a balandligidan tasavvur qilishdan iborat. Haykallar, xazina va fil suyagi donalari joyida emas: eng yaxshi namunalar Termiz arxeologiya muzeyida va Toshkent muzeylarida namoyish etiladi, shuning uchun sayohat xaroba va muzeyni juftlaganda eng samarali boʻladi.
Amaliy maslahatlar
Dalvarzintepa Termizdan mashinada bir yarim soatcha masofada va Termiz bilan Denov yoki Boysun orasida tabiiy toʻxtash joyi. Yodgorlikda infratuzilma yoʻq; suv va bosh kiyim olib yuring. Vodiy yam-yashil boʻlgan bahor – eng yoqimli fasl.
Nimalarni ko'rish kerak
- Qal'a tepaligi va kushonlar shahri devorlarining chizigʻi
- 1972-yilda 36 kg oltin xazina topilgan qazilgan mahallalar
- Loy haykalli ilk buddaviy ibodatxona oʻrni (haykallar hozir muzeylarda)
- Ma'lum eng qadimgi shaxmat donalari – fil suyagi chaturanga donalari topilgan joy
- Termiz arxeologiya muzeyidagi kushon zodagonlari boshlari va buddaviy tasvirlar
- Surxon vodiysi boʻylab Hisor tizmasi tomon manzaralar
Galereya








Termiz va Surxondaryo: boshqa joylar
Termiz va Surxondaryo haqida hammasiDalvarzintepa — mahalliy gid bilan
Siz ko'rmoqchi bo'lgan joylar atrofida shaxsiy yoki kichik guruh sayohatini tuzamiz — shu yerda o'sgan gidlar bilan.



