
Yodgorlik · Mezolit–neolit, taxminan miloddan avvalgi VIII–IV ming yilliklar (sanasi bahsli)
Zarautsoy qoyatosh suratlari
Koʻhitang togʻlaridagi qoya boshpanasi devorlarida qizil oxra bilan chizilgan niqobli ovchilar, itlar va yovvoyi buqalar. Markaziy Osiyodagi eng qadimgi boʻyalgan qoyatosh san'ati namunalaridan biri; unga Termizdan gʻarbdagi yovvoyi dara orqali piyoda boriladi.
Joy haqida
Zarautsoy – Koʻhitang tizmasining sharqiy yonbagʻridagi, Sherobod tumanida, Termizdan taxminan 100 km shimoli-gʻarbda, Surxon davlat qoʻriqxonasi ichidagi dara. Zarautkamar nomli boshpananing shifti va devorlarida hamda yaqin atrofdagi kichikroq tokchalarda tarixdan oldingi odamlar hayvon yogʻiga aralashtirilgan qizil oxra bilan ikki yuzga yaqin tasvir chizgan. Bu Oʻzbekistondagi eng mashhur boʻyalgan (oʻyib ishlangan emas) qoyatosh san'ati boʻlib, mamlakatning YUNESKO dastlabki roʻyxatiga kiritilgan.
Suratlarda nima tasvirlangan
Markaziy sahna – ov: uzun yopinchiq va niqobdagi bir guruh erkak, ba'zilari aftidan qush yoki hayvon qiyofasiga kirgan, itlar va kamon yordamida yovvoyi buqalarni oʻrab olgan. Kichikroq pannolarda togʻ echkisi, jayron, tulki va yakka figuralar koʻrinadi, bir nechta tasvir qizil emas, qora boʻyoqda. Olimlar asosiy guruhni odatda mezolit yoki ilk neolitga – vodiy namroq boʻlgan va unda hali turlar yurgan davrga sanaydi; ba'zilar eng qadimgi buqalar uchun ancha erta, soʻnggi paleolit sanasini himoya qiladi, va bu masala ochiq. Aniq boʻlgani shuki, suratlar xira, moʻrt va qoya orqali sizib oʻtadigan suv tufayli asta-sekin oʻchib bormoqda.
Topilishi va oʻrganilishi
Aytilishicha, boshpanani XX asr boshida mahalliy ovchi birinchi boʻlib payqagan, uni 1939–45-yillarda termizlik arxeolog G. V. Parfyonov toʻgʻri qayd etib, figuralarning nusxasini olgan va nashr etgan. Keyingi tadqiqotlar darada yana pannolar qoʻshgan. Bugun nusxalar asl nusxalardan koʻra oʻqilishi osonroq; Termiz arxeologiya muzeyida tashrifdan oldin koʻzni oʻrgatadigan reproduksiyalar koʻrsatiladi.
Dara
Yoʻlning oʻzi suratlar kabi muhim. Qishloqdan kelgan yoʻl tor ohaktosh kanyonining ogʻzida tugaydi, u yerdan marshrut soy boʻylab, tokchalarida archa va pista oʻsgan pushti va kulrang qoya devorlari orasidan bir-ikki soat piyoda davom etadi. Qoyalarda yirtqich qushlar, ba'zan yovvoyi qoʻylar koʻrinadi. Dara qoʻriqxona ichida boʻlgani uchun tashriflar ruxsatnoma va qoʻriqchi yoki gid bilan amalga oshiriladi; buni Sheroboddagi qoʻriqxona idorasi yoki Termiz operatori rasmiylashtiradi.
Amaliy eslatmalar
Mustahkam poyabzal kiying va suv olib yuring; kanyondan tashqarida soya yoʻq. Suratlarga tegmang va suv sepmang – bu boʻyoqqa zarar yetkazadi. Yodgorlik dara yam-yashil, yorugʻlik yumshoq boʻlgan bahorda va oktabrda eng goʻzal. Uni bir uzun kunda Xoʻjaikon tuz gʻori yoki Termizga qaytishda Kampirtepa bilan birlashtirish mumkin.
Nimalarni ko'rish kerak
- Qizil oxrada niqobli odamlar, itlar va yovvoyi buqalar tasvirlangan ov sahnasi
- Togʻ echkisi, jayron va yakka figurali kichikroq pannolar
- Oʻyib ishlangan emas, boʻyalgan tarixdan oldingi qoyatosh san'atining nodir namunasi
- Koʻhitang togʻlaridagi Zarautsoy kanyoni boʻylab piyoda sayr
- Qoyalardagi Surxon davlat qoʻriqxonasi yovvoyi tabiati
- Termiz arxeologiya muzeyidagi suratlar reproduksiyalari
Galereya








Termiz va Surxondaryo: boshqa joylar
Termiz va Surxondaryo haqida hammasiZarautsoy qoyatosh suratlari — mahalliy gid bilan
Siz ko'rmoqchi bo'lgan joylar atrofida shaxsiy yoki kichik guruh sayohatini tuzamiz — shu yerda o'sgan gidlar bilan.



