Koʻkaldosh madrasasi

Chorsu chorrahasi tepasidagi past tepalikda turgan Koʻkaldosh madrasasi oʻrta asrlar Toshkentidan qolgan eng koʻzga koʻringan yodgorlikdir. U taxminan 1570-yilda shayboniylar sulolasi davrida qurilgan; aksariyat manbalar uni shayboniy hukmdor Darvesh Sultonga nisbat beradi, mahalliy rivoyat esa “koʻkaldosh”, yaʼni xonning “emikdosh akasi” unvonidagi vazirni tilga oladi – binoning nomi ham shundan. Uning sariq gʻishtli peshtogʻi ikki burchak guldastasi orasida taxminan 20 metrga koʻtariladi va pastdagi bozordan qaraganda hanuz eski shahar ufqida hukmronlik qiladi.

Madrasa ogʻir qismatni boshidan kechirgan. XVIII asrda u karvonsaroy, keyin esa qalʼa vazifasini oʻtagan. 1830–1831-yillarda yuqori qavatning bir qismi buzilib, gʻishtlari yaqindagi boshqa madrasa qurilishida ishlatilgan. 1868-yilgi zilzila uni jiddiy shikastlagan, 1902–1903-yillarda u qayta qurilgan va 1950-yillarda yana taʼmirlangan. U markazdagi 1966-yilgi zilziladan omon chiqqan oz sonli diniy binolardan biri. Sovet davrida unda muzey – avval ateizm, keyinroq xalq musiqasi muzeyi joylashgan, 1990-yillarda esa u yana diniy maqsadlarga qaytarilgan.

Dahshatli afsona

Toshkent gidlari peshtoq haqida qorongʻiroq bir hikoyani aytib berishni xush koʻradi. Afsonaga koʻra, XIX asrda zinoda ayblangan ayollarni bozor kunlari qopga tikib, uning tepasidan tashlashgan. Buni tasdiqlaydigan ishonchli manba yoʻq va uni eski shahar oʻzi haqida aytgan ibratli hikoyalardan biri sifatida qabul qilgan maʼqul.

Tashrif

Bino faol madrasa, ikki qavatli talaba hujralari bilan oʻralgan hovlisi esa sayyohlar uchun har doim ham ochiq emas. Asosiy diqqatga sazovor qism – peshtoq va tashqi devorlar: ravoq ichidagi saqlanib qolgan koshinlarga va guldastalarning gʻisht naqshlariga razm soling, Chorsu gumbazlari manzarasi uchun zinalardan koʻtariling. Kamtarona kiyining va talabalar boʻlsa, oʻzingizni odobli tuting. Tashrif 15–20 daqiqa oladi va bozor bilan shimoldagi Hazrati Imom majmuasiga sayr oraligʻiga tabiiy ravishda mos tushadi.