Ark qalʼasi

Ark – Buxorodagi aholi yashagan eng qadimiy joy va maʼlum tarixning katta qismida hokimiyat qarorgohi. Taxminan milodiy 500-yilga kelib mahalliy hukmdorlar bu sunʼiy tepalikda yashay boshlagan; tepalik har biri oldingisining xarobalari ustiga qurilgan avvalgi qalʼalarning qariyb yigirma metrlik qatlami ustida turadi. Balandligi 16–20 metr, aylanasi qariyb 800 metr boʻlgan devorlar deyarli toʻrt gektar maydonni oʻrab turadi; 1920-yilgacha ichkarida amir, uning vazirlari, xazinasi, mahbuslari va yuzlab xizmatkorlari yashagan.

Rivoyat va tarix

Rivoyat qalʼaga qahramon asoschi – “Shohnoma” dostonidagi Siyovushni bogʻlaydi: unga bitta buqa terisi bilan qoplanadigan yerga saroy qursa, malikaga uylanishi vaʼda qilingan. U terini ingichka tasmalarga kesib, butun bir tepalikni u bilan oʻrab olgan. X asr tarixchisi Narshaxiy keyingi bir hikoyani qayd etadi: qalʼa hukmdorning munajjimlari uni Katta Ayiq yulduzlariga mos yetti nuqta boʻyicha rejalashtirmagunlaricha qulayvergan. Anʼana bu yerga yosh Ibn Sino ilgari koʻrmagan kitoblarni topganini aytgan mashhur Somoniylar kutubxonasini ham joylashtiradi.

Moʻgʻullar 1220-yilda Arkni talon-taroj qildi, keyingi sulolalar uni koʻp marta qayta qurdi. Bugun turgan binolarning aksariyati XVII asrdan XX asr boshlarigacha boʻlgan davrga oid. 1920-yil sentabrida Mixail Frunze boshchiligidagi Qizil Armiya qalʼani toʻpga tutdi; soʻnggi amir Olimxon qochib ketdi, ichki binolarning katta qismi yonib ketdi. Qalʼaning katta qismlari hech qachon qayta qurilmagan, shuning uchun devorlar ichida binolardan koʻra boʻsh joy koʻproqdek tuyuladi.

Ichkarida nimani koʻrasiz

Uzun pandus XVIII asrga oid ikki minora orasidan darvozaga koʻtariladi, soʻng qorongʻi yopiq yoʻlak eski omborxonalar va hujralar yonidan qalʼa ichiga olib kiradi. Ichkarida naqshinkor yogʻoch ayvonli Ark jome masjidi; amirlar taxtga oʻtqazilgan va baland taxt supasidan elchilarni qabul qilgan qabul va taxtga oʻtqazish saroyi; bosh vazirning sobiq qarorgohi hamda arxeologiya, tangalar, qoʻlyozmalar va amirlik tarixiga bagʻishlangan bir necha muzey zallari bor. Yuqori supalardan Minorai Kalondan Bolohovuz masjidigacha butun eski shahar koʻrinadi.

Darvoza oldidagi ochiq maydon – Registon – amirlar ommaviy qatllar oʻtkazgan joy edi. Aynan shu yerda 1842-yilda ikki britaniyalik zobit – Charlz Stoddart va Artur Konolli uzoq qamoqdan soʻng boshi kesilgan; bu “Katta oʻyin”ning bir epizodi edi. Amirning zindoni – Zindon – qalʼa orqasida, bir necha qadam narida joylashgan.

Qanday tomosha qilish kerak

Ertalab yoki kech tushdan keyin tashrif buyuring; yozda tush paytida devorlar issiqni ushlab turadi. Supalar uchun vaqt qoldiring, soʻng yoʻlni kesib oʻtib, Bolohovuz masjidiga boring.