Poyi Kalon ansambli

Poyi Kalon “buyukning poyida” degan maʼnoni anglatadi, buyuk esa – Minorai Kalon. U 1127-yilda qoraxoniy hukmdor Muhammad Arslonxon tomonidan qurilgan, diametri qariyb oʻn metrlik asosdan taxminan 46 metr balandlikka koʻtariladi va sakkiz asr davomida Buxoro osmonidagi eng baland inshoot boʻlgan. Maydondagi qolgan barcha binolar uning atrofida qurilgan, vayron qilingan va yana qayta qurilgan.

Minora

Minora butunlay pishiq gʻishtdan qurilgan, ammo uning bezak tasmalaridan birortasi takrorlanmaydi: archa naqshi, panjara, romblar va kufiy yozuv – barchasi bir xil oddiy gʻishtlarni turlicha burish va terish orqali yaratilgan. Gʻoyat ostida yagona feruza sirlangan yozuv tasmasi oʻtadi; uning oʻn oltita ravoqli darchasi bir paytlar muazzinga, urush paytida esa kuzatuvchilarga xizmat qilgan. 1220-yilda Buxoroni egallagan Chingizxon yonidagi masjidni yoqib yuborgan, ammo minorani saqlab qolishni buyurgan. Keyingi asrlar unga qorongʻiroq nom berdi – “Oʻlim minorasi”: XIX va XX asr boshlariga oid hikoyalarda oʻlimga hukm qilingan mahbuslar tepasidan tashlangani tasvirlanadi.

Kalon masjidi

Maydonning gʻarbiy tomonidagi jome masjidi 1514-yilda, shayboniylar sulolasi asoschisi Muhammad Shayboniyning jiyani Ubaydulla Buxoroni boshqarib, uni Samarqand bilan bellasha oladigan poytaxtga aylantirishga kirishgan paytda bitkazilgan. Uning hovlisi ulkan: 208 ustunga tayangan 288 kichik gumbazli ravoqlar bilan oʻralgan va aytilishicha, hayit kuni oʻn mingga yaqin namozxonni sigʻdiradi. Mehrob ustidagi katta zangori gumbaz eski shaharning har bir tomidan koʻrinadi. Sovet yillarida omborxona boʻlgan masjid avvalgidek yana juma namozi uchun foydalanilmoqda.

Mir Arab madrasasi

Masjid roʻparasida 1535–1536-yillarga oid Mir Arab madrasasi turibdi; u Ubaydullaxonning piri, Mir Arab nomi bilan mashhur yamanlik shayx Abdulla Yamaniy nomi bilan ataladi. Xonning oʻzi madrasa gumbazi ostida ustozi yonida dafn etilgan – bu oʻsha davr hukmdori uchun gʻayrioddiy tanlov edi. Mir Arab sovet davrining katta qismida taʼlim berishga ruxsat etilgan juda kam madrasalardan biri boʻlgan va hamon faoliyat yuritayotgan diniy oʻquv yurti: mehmonlar kirish joyidan dahliz va hovliga qarashlari mumkin, ammo ichkariroq kirishlari mumkin emas.

Qanday tomosha qilish kerak

Ikki marta keling. Ertalab maydon sokin, yorugʻlik minora gʻishtlariga yonlama tushadi va har bir naqshni aniq koʻrish mumkin. Qorongʻi tushgach ansambl yoritiladi va maydon oilalar va suratkashlar bilan toʻladi. Minora, masjid va madrasani birga koʻrsatadigan mumtoz manzara uchun quyosh botishida maydon chekkasidagi tom ustidagi kafelardan birini toping.