Labi Hovuz ansambli

Labi Hovuz shunchaki “hovuz boʻyi” degan maʼnoni anglatadi. Bir paytlar Buxoroda kanallardan suv oladigan, ichish, yuvinish va tahorat uchun ishlatiladigan oʻnlab shunday hovuzlar boʻlgan; ular kasallik ham tarqatgan va ularning aksariyati 1920–1930-yillarda koʻmib tashlangan. Bu hovuz atrofidagi binolar tufayli saqlanib qolgan va bugun eski shaharning tabiiy uchrashuv joyi.

Uch bino va bir hovuz

Taxminan 46 ga 36 metr boʻlgan hovuzni 1620-yillar atrofida Imomqulixonning bosh vaziri va amakisi Nodir devonbegi qazdirgan. Har tomondan suvga sargʻish ohaktosh zinalar tushib boradi. Uning shimoliy tomonida 160 ga yaqin talaba hujrasiga ega, Buxorodagi eng katta – 1568–1569-yillarga oid Koʻkaldosh madrasasi turibdi. Gʻarbda Nodir devonbegining 1619–1620-yillarga oid xonaqohi – soʻfiylar yigʻinlari uchun gumbazli bino; sharqda esa uning 1622–1623-yillarga oid madrasasi joylashgan, uning peshtogʻida ikki afsonaviy qush va odam yuzli quyosh tasvirlangan.

Beva ayolning hovuzi

Mahalliy hikoya hovuzning ikkinchi nomi – Hovuzi Bazur, “zoʻrlik bilan qazilgan hovuz”ni izohlaydi. Nodir devonbegi istagan yer sotishdan bosh tortgan yahudiy beva ayolga tegishli edi. Qonun ayol tomonida boʻlgach, vazir uning uyi yonidan shunchalik yaqin ariq oʻtkazdiki, uyning poydevori yuvila boshladi. Nihoyat ayol boshqa joydan sinagoga qurish uchun yer berilishi sharti bilan rozi boʻldi. Aytishlaricha, unga berilgan yer Buxoro yahudiylar mahallasining yuragiga aylangan; mahalla hamon bir necha koʻcha janubda joylashgan. Tafsilotlarni rivoyat deb qabul qiling; mahallaning oʻzi esa haqiqiy.

Nasriddin va tut daraxtlari

Maydonda Yaqin Sharq folklorining donishmand masxarabozi Xoʻja Nasriddinning eshagiga mingan bronza haykali turibdi; buxoroliklar uzoq vaqtdan beri uni oʻzlarinikidek koʻrishadi. Suv atrofidagi tut daraxtlari keksa, ulardan biri XV asrda ekilgan deb aytiladi.

Qanday tomosha qilish kerak

Kechqurun, issiq qaytib, choyxonalar toʻlganda keling. Suv boʻyidagi stolga oʻtirib koʻk choy yoki palov buyurtma qiling, soʻng besh daqiqa sharqqa, Nodir devonbegi madrasasiga yuring – mavsumda koʻp kechalari u yerda folklor shousi va kechki ovqat tashkil etiladi. Ertalab maydon sokin, Koʻkaldosh fasadidagi yorugʻlik esa yumshoq boʻladi.