Norbutabiy madrasasi, Qoʻqon

Norbutabiy (Narbutabey) madrasasi Qoʻqon xonligidan qolgan va hanuz qad rostlab turgan eng qadimiy yirik bino hamda Fargʻona vodiysidagi eng katta madrasalardan biri. U taxminan 1799-yilda XVIII asr oxirida Qoʻqon qudratini mustahkamlagan hukmdor Norbutabiy tomonidan asos solingan; uning oʻgʻillari Olimxon va Umarxon keyinchalik xonlikni uning gullagan davrida boshqargan.

Bino Markaziy Osiyo madrasasining mumtoz rejasiga amal qiladi: peshtoq talabalar hujralari bilan oʻralgan katta hovliga olib kiradi, masjid va darsxona ham bor. Keyinroq qurilgan Xudoyorxon oʻrdasiga nisbatan bezagi vazmin – u peshtoq mutanosibligi, gʻisht va kamtarona koshinkorlikka tayanadi, aynan shu vazminlik unga sokin salobat bagʻishlaydi. Sovet davrida yopilgan va mustaqillikdan keyin diniy maqsadga qaytarilgan; hozir madrasa sifatida faoliyat yuritadi, shuning uchun hovliga kirish talabalarning dars jadvaliga bogʻliq.

Xonlar qabristoni

Qoʻqonning shu mavzesida sulola vakillarining dafn joylari bor. Dahmai Shohon – “shohlar maqbarasi” – oʻymakor yogʻoch ayvon ortida hukmron oila aʼzolarining, rivoyatga koʻra Umarxonning ham, qabrlarini saqlaydi. Yaqinida XIX asrda hukmron xonadonning bir onasi uchun qurilgan koshinli Modarixon maqbarasi turibdi. Madrasa bilan birga ular 1876-yilgi Rossiya tomonidan qoʻshib olinishi bilan yakun topgan xonlik tarixi boʻylab ixcham sayrni tashkil etadi.

Tashrif

Madrasa va qabriston uchun birgalikda 30–45 daqiqa ajrating. Kamtarona kiyining, dars ketayotgan boʻlsa hovlida oʻzingizni ehtiyotkor tuting; kirishdan oldin gidingiz yoki qorovuldan soʻrang. Mavze Xudoyorxon oʻrdasi va Juma masjididan mashinada bir necha daqiqalik masofada, shuning uchun uchalasi tushlik va Rishtonga yoʻlga chiqishdan oldingi bir Qoʻqon ertalabiga sigʻadi.