Ichan qalʼa – devor bilan oʻralgan ichki shahar

Ichan qalʼa – Xivaning ichki shahri: paxsa devorlar bilan oʻralgan, toʻrt tomonga qaragan toʻrt darvozali, taxminan 26 gektarlik hudud. Uning ichida ellikdan ortiq tarixiy yodgorlik va bir necha yuz eski uy bor; ularning aksariyati Xiva Amudaryoning quyi oqimidagi mustaqil xonlik poytaxti boʻlgan XVIII–XIX asrlarda qurilgan. Bu yerda hanuz odamlar yashaydi va aynan shu uni ochiq osmon ostidagi muzeydan ajratib turadi: bolalar maktabga madrasalar yonidan oʻtib boradi, yassi tomlarda esa koshinli gumbazlar yonida kir quriydi.

Xonlar qayta qurgan shahar

Xiva qadimiy shahar. Arxeologlar bu yerda ikki ming yildan ancha avvalgi manzilgoh izlarini topgan, mahalliy rivoyatga koʻra esa shahar Xeyvak qudugʻi atrofida paydo boʻlgan – afsonaga koʻra, uni Nuh paygʻambarning oʻgʻli Som qazigan. Biroq bugun siz aylanib yuradigan Ichan qalʼa asosan XIX asrda Eron va Buxoro bilan oʻn yilliklar davom etgan urushlardan soʻng shaharni qayta qurgan Qoʻngʻirotlar sulolasi xonlarining mehnati. Shuning uchun u bunchalik yaxlit tuyuladi: binodan binoga bir xil loy gʻisht, bir xil koʻk-oq majolika, bir xil oʻymakor qayragʻoch ustunlar takrorlanadi. 1873-yilda rus qoʻshinlari shaharni egalladi va xonlik protektoratga aylandi, ammo xonlar 1920-yilgacha taxtda qoldi va deyarli oxirigacha qurilish qilishda davom etdi.

Nimalarni koʻrish kerak

Asosiy koʻcha gʻarbiy darvoza – Ota darvozadan sharqqa, chala qolgan Kalta minor va Koʻhna Ark qalʼasi yonidan sharqiy tomondagi Polvon darvozagacha choʻziladi. Uning boʻyida va janubdagi torkoʻchalarda koʻpchilik sayyohlar koʻrgani keladigan joylar joylashgan:

• Gʻarbiy darvoza yonidagi Kalta minor va Muhammad Aminxon madrasasi
• Koshinli qabulxonasi va kuzatuv burji bilan xonlar qalʼasi – Koʻhna Ark
• Ikki yuzdan ortiq oʻymakor yogʻoch ustunli zali bilan Juma masjidi
• Pahlavon Mahmud maqbarasi va Xivadagi eng baland minora – Islomxoʻja minorasi
• Sharqiy darvoza yaqinidagi, majolikali haram hovlisi bilan Toshhovli saroyi

Tomosha qilish

Ichan qalʼani piyoda oʻn daqiqada kesib oʻtish mumkin, lekin u kamida bir toʻliq kunga arziydi. Ertaroq, sayyohlik guruhlari va jaziramadan oldin keling, kunning oʻrtasini esa uzoq tushlik yoki dam olishga qoldiring. Eng goʻzal yorugʻlik quyosh botishidan oldingi soʻnggi soatda boʻladi – loy devorlar oltin tusga kiradi; gumbaz va minoralarni bir vaqtda koʻrish uchun devorga yoki kuzatuv burjiga chiqing. Qorongʻi tushgach, bir kunlik sayyohlar ketgandan soʻng, torkoʻchalar sokinlashadi, bir qancha yodgorliklar esa yoritiladi. Devorlar ichida yoki ularning yonginasida tunash – Xivada qilishingiz mumkin boʻlgan eng toʻgʻri qaror.