Juma masjidi

Koʻchadan Juma masjidi deyarli koʻzga tashlanmaydi: baland minora yonida kamtarona eshikli oddiy gʻisht devor. Ichkarida esa Oʻzbekistondagi eng esda qolarli makonlardan biri. Hovli ham, gumbaz ham, koshinli peshtoq ham yoʻq – faqat taxminan 55 ga 46 metrlik yassi tomli yagona zal, uning shifti yogʻoch ustunlar toʻriga tayanadi. Yorugʻlik tomdagi ikki tuynukdan tushadi, zalning qolgan qismi esa mayin soyada qoladi.

Ustunlar

Manbalarda ustunlar soni 212 dan 218 gacha deb keltiriladi; eng koʻp tilga olinadigan raqam – 213. Ular qayragʻochdan oʻyib ishlangan va ikkitasi ham aynan bir xil emas. Ingichka tanali va nafis oʻymali oz sonli ustunlar hozirgi binodan ancha qadimiy deb hisoblanadi, ayrimlari uchun hatto X yoki XI asr sanalari taklif qilingan; boshqalarida XV–XVIII asrlarga oid yozuvlar yoki uslublar bor, qolganlari esa keyinroq ishlangan. Rivoyatga koʻra, baʼzilari Xorazmning qadimiy poytaxti Kiyotdan va boshqa vayrona binolardan keltirilgan. Koʻpchiligi tosh tagkursilarga oʻrnatilgan, baʼzilari esa, aytilishicha, yogʻochni namlik va hasharotlardan himoya qilishning qadimiy usuli – moy shimdirilgan jun yoki kigiz yostiqchalar ustida turadi.

Tarixi

Bu oʻrinda X asrdan beri jome masjidi turgan deb taxmin qilinadi. Hozirgi bino 1788–1789-yillarda xonlikning yuqori martabali amaldori Abdurahmon Mehtar tashabbusi bilan eski ustunlardan qayta foydalanib qurilgan. U Ichan qalʼaning juma masjidi boʻlib xizmat qilgan va bu yerda shaharning butun erkak aholisi namozga yigʻilgan.

Minora

Masjid yonidagi minora ham oʻsha qayta qurilish davriga oid. Eʼlon qilingan balandligi taxminan 33 dan 42 metrgacha farq qiladi; qaysi biri toʻgʻri boʻlmasin, u Islomxoʻjadan keyin Xivadagi ikkinchi eng baland minora. Ochiq boʻlganda uning tor ichki zinasi tomlar uzra manzara ochiladigan fonusga olib chiqadi; eshik oldida soʻrang.

Tomosha qilish

Ertalab keling – bu paytda tomdagi tuynuklardan tushayotgan quyosh nurlari ustunlar orasida tilim-tilim boʻlib yotadi, zal esa sokin boʻladi. Sekin yuring va ustunlarning tagkursi hamda boshlariga razm soling. Fotosuratlar bu makonning chuqurligini kamdan-kam aks ettira oladi, shuning uchun bir necha daqiqa shunchaki uning ichida turing.