Konigil qogʻoz ustaxonasi (Meros)

Samarqand qogʻozi bir paytlar butun islom olamida mashhur edi: silliq, mustahkam va siyohni toza qabul qilishi uchun sayqallangan bu qogʻozni kotiblar va xattotlar asrlar davomida qadrlashgan. Keng tarqalgan rivoyatga koʻra, hunarni shaharga 751-yilgi Talas jangidan keyin asirga olingan xitoylik qogʻozgarlar olib kelgan. Tarixchilar buni afsona deb hisoblaydi, ammo IX asrga kelib Samarqand qogʻoz ishlab chiqarishning yirik markazi boʻlgani shubhasiz. Hunar XIX asrda arzonroq fabrika qogʻozi kirib kelgach yoʻqolib ketgan.

Qayta tiklanish

1990-yillarda mahalliy usta Zarif Muxtorov va uning oilasi YuNESKO koʻmagida eski tavsiflar va tajribalar asosida jarayonni qayta tiklashga kirishdi. Ularning “Meros” deb nomlangan ustaxonasi Samarqandning sharqiy chekkasidagi Konigil qishlogʻida, chinorlar qator turgan soy boʻyida joylashgan. Bugun bu – ishlab turgan ustaxona va kichik ochiq osmon ostidagi muzey.

Qogʻoz qanday tayyorlanadi

• Yosh tut novdalari kesiladi, poʻstlogʻi shilinib, faqat yumshoq ichki qatlami qoldiriladi.
• Poʻstloq ivitiladi va yumshaguncha qaynatiladi.
• Soydagi suv gʻildiragi harakatga keltiradigan yogʻoch toʻqmoqli juvoz tolani soatlab boʻtqaga aylantirguncha yanchadi.
• Boʻtqa suv bilan aralashtiriladi, varaqlar mayin toʻrli ramkada koʻtarib olinadi, presslanadi va taxtalarda quritiladi.
• Nihoyat har bir varaq silliq tosh yoki chigʻanoq bilan sayqallanadi – bu Samarqand qogʻoziga yengil jilo va chidamlilik beradi.

Ustalar har bir bosqichni koʻrsatadi, mehmonlar esa odatda varaqni oʻzlari koʻtarib koʻrishlari mumkin. Doʻkonda shu qogʻozdan tayyorlangan daftarlar, otkritkalar, miniatyuralar va qoʻgʻirchoqlar sotiladi.

Ustaxona atrofida

Qishloq muhitining oʻzi ham jozibali: daraxtlar soyasida choy, suv gʻildiragining shovqini va koʻpincha boshqa hunarlar namoyishi – tabiiy boʻyoqlar bilan boʻyash, kulolchilik yoki moy juvozi. Bolalar bilan borish uchun yaxshi joy va shahardagi koshinli yodgorliklardan keyin sokin muqobil.