Goʻri Amir maqbarasi

Goʻri Amir – “amir qabri” – aslida umuman Temur uchun qurilmagan. 1403-yilda uning sevimli nabirasi va tanlangan vorisi Muhammad Sulton Anadoludagi yurishda vafot etdi va Temur yosh shahzoda asos solgan madrasa yonida unga maqbara qurishni buyurdi. Ikki yil oʻtib Temurning oʻzi Xitoyga yurish yoʻlida Oʻtrorda vafot etdi; dovonlarni qor bosgani sababli uni Samarqandga olib kelib, Shahrisabzda tayyorlatgan qabriga emas, shu yerga dafn etishdi.

Sulola maqbarasi

Ulugʻbek binoni temuriylarning oilaviy maqbarasiga aylantirdi. Gumbaz ostida boshqalar qatorida Temur, uning oʻgʻillari Shohrux va Mironshoh, nabiralari Muhammad Sulton va Ulugʻbek hamda Temurning piri Sayyid Baraka yotibdi – Temur uning oyogʻi ostiga dafn etilishni vasiyat qilgan. Zaldagi oʻymakor toshlar – ramziy qabrtoshlar; haqiqiy qabrlar bevosita ostidagi sagʻanada. Temurning qabrtoshi – Ulugʻbek davrida Markaziy Osiyodan keltirilgan toʻq yashil nefrit boʻlagi. U ikkiga yorilgan: 1740-yilda Eron hukmdori Nodirshoh uni Mashhadga olib ketgan va rivoyatga koʻra, ketma-ket kulfatlardan soʻng qaytarib bergan.

Meʼmorchilik

Tashqi gumbaz baland tagʻgumbaz ustida koʻtarilgan, chuqur qovurgʻali, feruza va zangori koshinlar bilan qoplangan. Peshtoqda bosh meʼmor – isfahonlik Muhammad ibn Mahmud nomi bitilgan. Ichkarida devorlar oniks panel bilan qoplangan, uning ustida zarhal papye-mashe boʻrtma naqshlar (kundal uslubi) va naqqoshlik bezaklari bor; ular 1990-yillarda koʻp oltin ishlatilib taʼmirlangan. Qoʻsh gumbazli shakl va bogʻli majmua ichidagi oilaviy maqbara gʻoyasi Temurning avlodi Bobur orqali Hindistonga yetib bordi va Humoyun maqbarasida, oxir-oqibat esa Toj Mahalda oʻz aksini topdi.

Laʼnat haqidagi rivoyat

1941-yil iyunida antropolog Mixail Gerasimov boshchiligidagi sovet guruhi Temur qabrini ochdi. Mahalliy rivoyatga koʻra, bitikda qabrni bezovta qilgan kishi Temurning oʻz urushlaridan ham dahshatliroq urushni boshlab yuborishi haqida ogohlantirilgan; bir necha kundan keyin Germaniya Sovet Ittifoqiga bostirib kirdi. Qoldiqlar 1942-yil oxirida, Stalingrad ostidagi sovet gʻalabasidan biroz oldin, islomiy marosim bilan qayta dafn etildi. Bu – rivoyat, lekin uni bugun ham qabr yonida hikoya qilishadi.

Tashrif

Kechqurun, gumbaz yoritilgan va majmua Registonga qaraganda ancha sokin boʻlgan paytda yoki erta tongda keling. Odobli kiyim maʼqul.