Doniyor paygʻambar maqbarasi (Xoja Doniyor)

Afrosiyob tepaligining shimoliy chekkasida, Siyob arigʻi tepasida besh kichik gumbazli uzun pastqam bino uzunligi qariyb 18 metr boʻlgan sagʻanani yopib turibdi. Mahalliy anʼana uni Tavrotdagi Doniyor paygʻambar – oʻzbekcha Xoja Doniyor – qabri deb biladi. Bu Oʻzbekistondagi musulmonlar, xristianlar va yahudiylar birdek duo qilgani keladigan kamyob joylardan biri, bu yerdagi muhit sayyohlikdan koʻra sokin va ibodatona.

Rivoyat

Eng mashhur rivoyatga koʻra, Yaqin Sharqda yurishda boʻlgan Temur Doniyorning xoki poytaxtiga farovonlik keltiradi, deb ishonib, uni hozirgi Erondagi Shush (Suza) shahridan olib kelgan. Boshqa bir rivoyat qabrni ilk arab fotihlarining bir hamrohi bilan bogʻlaydi. Tarixchilar ularning hech birini tasdiqlay olmaydi, Shushda esa hamon oʻzining Doniyor qabri bor. Har ikki hikoya mahalliy eʼtiqodning bir qismi va ularni rivoyat sifatida qabul qilish kerak.

Sagʻananing uzunligi turlicha izohlanadi: baʼzilar avliyoning jasadi har yili biroz oʻsadi, deydi, boshqalar esa xok qayerda yotganini hech kim aniq bilmasligi va oʻgʻirlay olmasligi uchun qabr uzun qilib yasalgan, deb hisoblaydi. Ziyoratchilar uning atrofini aylanib, duo qiladi va panjaralarga kichik latta bogʻlaydi.

Bino va uning muhiti

Hozirgi maqbara oldingi inshootlar oʻrnida taxminan 1900-yilda qurilgan. Uning pastida zinapoyalar shifobaxsh deb hisoblanadigan buloqqa olib tushadi; ziyoratchilar suvidan ichib, shishalarga toʻldirib oladi. Maqbara yonida keksa pista daraxti oʻsadi. Mahalliy hikoyaga koʻra, u qurib qolgan va 1990-yillarda Rus pravoslav patriarxi Aleksiy II tashrifidan keyin qayta jonlangan – bu hikoyani sizga qorovullar albatta aytib beradi.

Tashrif

Odobli kiyim talab qilinadi: yelka va tizzalar yopiq, maqbara ichida ayollar uchun roʻmol. Soʻralsa, oyoq kiyimni yeching. Tashrifni bir necha daqiqalik masofadagi Afrosiyob muzeyi va Ulugʻbek rasadxonasi bilan birga rejalashtiring. Ariq tepasidagi supa issiq kunda dam olish uchun yoqimli, soya joy.