Muhammad Aminxon madrasasi

1845–1855-yillarda Xivani boshqargan Muhammad Aminxon gʻarbiy darvozaning shundoq ichkarisida shahar hali koʻrmagan eng katta madrasani qurdirdi. U 1850-yillarning boshida qurib bitkazildi, shundan soʻng xon uning oldida ulkan minora – Kalta minorni qurishni boshladi. Har ikki loyiha ham 1855-yilda xonning jangda halok boʻlishi bilan yakun topdi.

Bino

Madrasaning oʻlchami taxminan 72 ga 60 metr. Uning old tomonida baland markaziy peshtoq, ikki yonida esa ikki qavatli ravoqli tokchalar bor; ular feruza, koʻk va oq koshinlar bilan qoplangan, burchaklarida esa tepasi kichik gumbazchali guldastalar qad rostlagan. Ichkarida ikki qavatda joylashgan 125 hujra bilan oʻralgan katta kvadrat hovli, masjid, darsxonalar va yozgi maktab bor. Gʻayrioddiy jihati shundaki, hujralarning koʻpi oʻz kichik dahliziga ega ikki xonali qilib loyihalangan – bu oʻsha davr meʼyorlariga koʻra uni oʻqish uchun qulay maskanga aylantirgan. Aytilishicha, bu yerda 260 ga yaqin talaba yashagan.

Madrasa va sud

Madrasada huquq va ilohiyot oʻqitilishidan tashqari, xonlikning oliy shariat sudi ham joylashgan boʻlib, qozilar bu yerda islom huquqi asosida ishlarni koʻrgan. Hajmi va asosiy darvoza yonidagi joylashuvi uni Xiva diniy muassasalari ichida eng ommaviysiga aylantirgan.

Bugun

Sovet davridan beri madrasa mehmonxona sifatida foydalaniladi, xonalari eski talaba hujralarida joylashgan. Mehmonxonada yashamaydiganlar ham odatda peshtoqni tomosha qilib, hovlini koʻrish uchun kirish qismiga kirishlari mumkin. Fasad va Kalta minorni birga koʻrish uchun asosiy koʻchada biroz orqaga chekining – bu Xivaning eng tanish manzarasi.