TourEast Travel
Buxoroning Yetti piri: naqshbandiya ustozlari izidan ziyorat

Madaniyat va tarix

Buxoroning Yetti piri: naqshbandiya ustozlari izidan ziyorat

TourEast jamoasi tomonidan·11-noyabr, 2026·11 daqiqa o'qish

Buxoro atrofidagi qishloqlarda yetti soʻfiy ustoz ikki asr davomida taʼlimotni qoʻldan qoʻlga topshirgan, ularning qabrlari esa shaharning mumtoz ziyorat yoʻnalishidir. Har bir ustoz kim boʻlgan, nimani oʻrgatgan, qadamjolarda nima qilinadi va Gʻijduvondan Bahouddin Naqshbandgacha kun qanday oʻtadi.

Ma'lumotlar, narxlar va jadvallar 11-noyabr, 2026 tekshirilgan

Buxoroda Yetti pir haqida soʻrasangiz, sizga shaharni emas, qishloqlarni koʻrsatishadi: Gʻijduvon, Revgar, Anjirbogʻ, Romitan, Samos, Suxor va Qasri Orifon — Kalon minorasidan 15–45 km uzoqlikdagi dehqon qishloqlari halqasi. Ularning har birida Xojagon — ikki asr davomida zikr uslubini bir-biriga topshirib kelgan soʻfiy ustozlar silsilasi — vakillaridan birining qabri bor; bu silsila Bahouddin Naqshbandga (1318–1389) yetib kelib, uning nomini oldi. Istanbuldan Jakartagacha boʻlgan naqshbandiy jamoalar oʻz silsilasini aynan shu yetti qabr orqali bogʻlaydi, shuning uchun yoʻnalishda oʻzbeklar qatori turk, malayziyalik va indoneziyalik ziyoratchilarni ham tez-tez uchratasiz.

Yetti pir haqidagi oldingi maqolamiz amaliy masalalarni qamrab olgan: yoʻnalish uzunligi, bir yoki ikki kun, kiyinish va namoz vaqtlari. Bu maqola esa ustozlarning oʻzlari haqida: har biri nimani oʻrgatgan, ziyoratchilar har bir bekatda aslida nima qiladi va koʻpchiligi qayta qurilgan ziyoratgohlar bugun qanday koʻrinishda. Ikkalasini birga oʻqisangiz, kimning qabri qarshisida turganingizni bilib borasiz. Ilk ustozlarga oid sanalar farq qiladi va eng keng qabul qilinganlari keltirilgan.

Silsila va oʻn bir qoida

Xojagon — «Ustozlar» — XII asr boshida Buxoroda dars bergan forsiy shayx Yusuf Hamadoniy va uning shogirdi, yetti pirning birinchisi Abduxoliq Gʻijduvoniydan boshlanadi. Gʻijduvoniyga hanuz naqshbandiya uslubini belgilab beruvchi sakkizta qisqa forscha ibora — «kalimoti qudsiya», yaʼni muqaddas kalimalar — nisbat beriladi: hush dar dam — har nafasda hushyorlik; nazar bar qadam — qadamini kuzatish; safar dar vatan — oʻz vatanida, yaʼni oʻz illatlaridan fazilatlariga qarab safar; xilvat dar anjuman — olomon ichida yolgʻizlik; yod kard — zikr; boz gasht — har bir chalgʻishdan soʻng Allohga qaytish; nigoh dosht — qalbni begona fikrlardan asrash; va yod dosht — Allohning huzurini doimiy his etish. Naqshband bularga yana uchtasini qoʻshgan: vuqufi zamoniy — vaqt qanday oʻtganini hisob-kitob qilish; vuqufi adadiy — zikrni toq sonlarda sanash; va vuqufi qalbiy — qalb diqqatini Allohga qaratib turish.

Bu qoidalardan kelib chiqadigan amaliyot — xufiya zikr, yaʼni ovozsiz zikr; aytilishicha, uni Gʻijduvoniy olgan, Naqshband esa qayta jonlantirgan. Naqshbandiy ziyoratgohlarning sokinligi sababi ham shunda: na doira, na jahriy zikr — faqat qoʻllarini ochib oʻtirgan yoki qabr atrofida sekin aylanayotgan odamlar. Buni tushunsangiz, yoʻnalishda oʻzingizni qanday tutishni ham tushunasiz.

The Ulugbek Madrasah and minaret at the Khoja Abdulkhaliq Gijduvani complex in Gijduvan, first stop of the Seven Pirs route

1. Gʻijduvondagi Abduxoliq Gʻijduvoniy: uslub boshlangan joy

Gʻijduvon Buxorodan 45 km shimoli-sharqda, Samarqand yoʻlida, avtomobilda taxminan 45 daqiqalik masofada joylashgan va tabiiy birinchi bekat hisoblanadi. Gʻijduvoniy bu yerda 1103-yilda, oilasi Anadoludagi Malatyadan kelgan faqih xonadonida tugʻilgan; Buxoroda tafsir oʻrganayotganda tasavvuf yoʻliga kirgan va Yusuf Hamadoniydan taʼlim olgan. U 1179-yilda (yoki, ehtimol, oʻsha asrning keyinroq yillarida) vafot etgan va ona shahrida dafn qilingan.

Uning qabri astronom-shahzoda Ulugʻbek 1433-yilda qurdirgan kichik madrasa yonida joylashgan — bu Ulugʻbek bunyod etgan atigi uchta madrasadan biri; peshtoqidagi koshinlar asl holida saqlangan va aylanib koʻrishga arziydi. 2003-yilda bu yer masjid, minora va bogʻlarga ega majmua sifatida qayta qurilgan. Ziyoratchilar qabr boshida Fotiha oʻqib, hovlida oʻtirishadi; koʻpchilik soʻngra 300 metr narida joylashgan kulolchilik ustaxonalariga piyoda boradi, chunki Gʻijduvon — vohaning kulolchilik poytaxti, kulollar sulolalari esa bu yerda ziyoratgoh qadar uzoq tarixga ega. Bir soat, ustaxonalar bilan birga bir yarim soat ajrating.

2. Shofirkon tumanidagi Orif Revgariy

Gʻijduvoniyning vorisi Xoja Orif Revgar qishlogʻida tugʻilgan va oʻsha yerda — hozirgi Vobkentdan shimoldagi Shofirkon tumanida, Gʻijduvondan paxta dalalari orqali taxminan 20 daqiqalik yoʻlda — dafn etilgan. Manbalar uning vafotini XIII asr oʻrtalariga sanaydi, yaʼni u Buxoroning oʻzi yondirilgan moʻgʻullar istilosi yillarida birodarlikka rahbarlik qilgan. Uning taʼlimotidan oʻz soʻzlari bilan deyarli hech narsa saqlanmagan; ziyoratchilar eʼzozlaydigan narsa — davomiylik, silsila falokat paytida ham uzilmaganligi.

Maqbara, masjid va hovuzdan iborat ziyoratgoh mustaqillikdan keyin qayta qurilgan va yettitasining eng sokini hisoblanadi. Oʻttiz daqiqa yetarli.

Ulugbek's madrasah of 1433 beside the grave of Gijduvani in Gijduvan

3. Anjirbogʻdagi Mahmud Anjir Fagʻnaviy: duradgor

Uchinchi ustoz yettitasidan bir nechtasi kabi butun umr qoʻl mehnati bilan kun koʻrgan duradgor boʻlgan; Xojagon oʻz muridlaridan nonini halol mehnat bilan topishni kutgan. Taxminan 1227-yilda tugʻilgan Fagʻnaviy Revgariydan keyin birodarlikka boshchilik qilgan va bir qarori bilan yodda qolgan: u xufiya zikr bilan bir qatorda jahriy zikrga ham ruxsat bergan — oʻz fikricha, uxlab yotganlar uygʻonishi uchun. Bu ikki amaliyot orasidagi tortishuv tariqatning butun tarixidan oʻtadi va gidlar keyingi har bir ustoz qaysi tarafda turganini aytib beradi.

U ona qishlogʻida — hozir «anjir bogʻi» maʼnosini anglatuvchi Anjirbogʻ deb ataluvchi, Vobkent tumanidagi qishloqda dafn etilgan. Afsona sifatida aytiladigan rivoyatga koʻra, u qish chillasida uyi yonidagi daraxtdan xonga yangi anjir uzib bergan. Majmuada pishiq gʻishtdan qurilgan maqbara, uch tomoni ayvonli oq devorli masjid, quduq va qishloqqa nom bergan anjirzorlar orasidagi hovuz bor. 30–40 daqiqa ajrating.

4. Romitandagi Ali Romitaniy — Xoja Azizon: toʻquvchi

Ali Romitaniy toʻquvchi boʻlgan va anʼanaga koʻra, Romitandagi kamtarona uyini hech qachon tark etmagan; odamlar uning hikmatini tinglash uchun uzoq yoʻl bosib kelgani bois uni Azizon — «muhtaram» deb atashgan. U 1321-yilda dars berish uchun borgan Xorazmda vafot etgan, jasadi esa Romitan tumaniga qaytarib keltirilgan. Uning qisqa risolasi «Risolai Azizon» hanuz oʻqiladi va ziyoratgohda undan bir satr tez-tez keltiriladi: qalbni shunday saqlash kerakki, unga Allohdan boshqa hech narsa kirmasin.

Ziyoratgoh Buxorodan 20 daqiqalik masofada, tepalikda joylashgan: gumbazli gʻisht maqbara, masjid va katta hovuz; bu yer peshin namozi uchun qulay joy — toʻliq kunlik yoʻnalishda namoz vaqti tabiiy ravishda aynan shu yerga toʻgʻri keladi. Romitan shahrida tushlik uchun oddiy choyxonalar bor. Namozdan tashqari 45 daqiqa ajrating.

Pilgrims at the grave of Bahauddin Naqshband near Bukhara

5. Samosdagi Muhammad Boboyi Samosiy: Naqshbandni farzandlikka olgan zot

Beshinchi ustoz ikki ishi bilan yodda qolgan. U piyoda yetsa boʻladigan Suxordagi Amir Kulolga taʼlim bergan va yaqin atrofdagi Qasri Orifon qishlogʻida Bahouddin Naqshbandning tugʻilishini oldindan bashorat qilib, chaqaloqni ziyorat qilgan hamda uni maʼnaviy farzandlikka qabul qilgan. U 1354-yilda vafot etgan; maqbara va masjiddan iborat ziyoratgohi Romitan tumanidagi Samos qishlogʻida, Romitan shahridan qisqa yoʻlda joylashgan. Ziyoratchilar buni kunning burilish nuqtasi deb biladi: Samosgacha ustozlar uslub muallimlari, undan keyin esa hikoya Naqshbandniki boʻladi. Oʻttiz daqiqa.

6. Suxordagi Sayyid Amir Kulol: Temurga yoʻl koʻrsatgan kulol

Buxorodan sharqda, temir yoʻl shaharchasi Kogondan oʻtgach, Suxor qishlogʻida Sayyid Amir Kulol (taxm. 1281–1370) qabri joylashgan. «Kulol» soʻzi kosagar, kulolchi degani: u butun umr charx ortida ishlagan va muridlaridan ham biror hunarni tark etmaslikni talab qilgan. Yoshligida u mashhur kurashchi boʻlgan; rivoyatga koʻra, Boboyi Samosiy uni bir bellashuvda koʻrib, unda boʻlajak avliyoni tanigan. Manoqiblarda aytilishicha, u yigirma yil davomida haftasiga ikki marta Suxordan Samosgacha yigirma kilometrdan ortiq yoʻlni piyoda bosib, ustozi huzuriga borgan. Samosiy vafotidan keyin u birodarlikka rahbarlik qilgan, Qasri Orifondan uning huzuriga yuborilgan yigit esa Bahouddin Naqshband edi.

Amir Kulol Temurning ham ilk maʼnaviy ustozi boʻlgan: solnomalarda Temur 1360-yillardagi ilk yurishlari oldidan undan maslahat soʻragani, keyinchalik esa avliyo xonadoniga hurmat koʻrsatgani qayd etilgan. Bu yer 2008-yilda yodgorlik majmuasi sifatida qayta qurilgan: Buxoro gʻishtidan gumbazli maqbara, oʻymakor yogʻoch ayvonli masjid, nafis minora, hovuz va atirgulzor; atrofida uning oʻgʻillari va avlodlarining qabrlari joylashgan. Buxorodan Kogon orqali avtomobilda taxminan 25 daqiqa. 40 daqiqa ajrating.

Pool and gardens of the Bahauddin Naqshband complex, where pilgrims rest at the end of the Seven Pirs route

7. Qasri Orifondagi Bahouddin Naqshband: kunning yakuni

Yoʻnalish, boʻlishi kerak boʻlganidek, Buxorodan 12 km sharqdagi Qasri Orifonda, Bahouddin Naqshband yodgorlik majmuasida yakunlanadi. Naqshband (1318–1389) shu yerda tugʻilgan, Samosiy va Amir Kuloldan taʼlim olgan, xufiya zikrni oʻziga yoʻl qilib olgan va tariqatga nom bergan — bu nom qalbga naqsh solishga yoki, ehtimol, oilasining kashtachilik kasbiga ishora qiladi. Majmua XVI asrdan boshlab uning qabri atrofida shakllangan: Abdulazizxon xonaqohi, masjidlar, Buxoro xonlarining Dahmai shohon maqbarasi va 1993-yilgi taʼmirdan keyin barpo etilgan bogʻlar. Bu yettitasining eng kattasi va eng gavjumi: juma kunlari oilalar tut daraxtlari soyasida dasturxon yozadi, soʻnggi yillarda esa yaqin atrofda mehmon uylaridan iborat turistik qishloq ochildi.

Kechki payt, quyosh pastlab, kunduzgi avtobuslar ketgach yetib keling va biroz oʻtiring. Ziyoratchilar qabrni aylanib chiqadi, Fotiha oʻqiydi, avliyoning hassasidan oʻsib chiqqan deyiladigan tut tanasiga qoʻl tekkizadi (bu — rivoyat) va quduqdan shishalarga suv toʻldiradi. Kamida bir soat ajrating.

Kun qanday oʻtadi, qachon borish kerak va qancha turadi

Yetti ziyoratgoh jamoat transporti qatnamaydigan qishloq yoʻllari boʻylab beshta tumanga tarqalgan, shuning uchun yoʻnalish uchun haydovchili avtomobil va, ideal holda, bitiklarni oʻqiy oladigan va rivoyatlarni soʻzlab bera oladigan gid kerak. Toʻliq aylanma yoʻl — Gʻijduvon, Revgar, Anjirbogʻ, Romitan, Samos, Suxor va Qasri Orifon — 150–180 km boʻlib, har bir ziyoratgohda vaqt oʻtkazish bilan yetti-toʻqqiz soat oladi; soat 08:30 gacha yoʻlga chiqing. Ikki kunlik variantga shahardan gʻarbdagi Juybor shayxlari maqbarasi Chor Bakr hamda Gʻijduvon ustaxonalariga shoshilmasdan tashrif qoʻshiladi.

Yettala ziyoratgohga kirish bepul; har bir ziyoratgohda 10 000–20 000 soʻm xayr-ehson qilish odat tusiga kirgan, ziyoratchilar koʻpincha non yoki shirinlik olib keladi. 2026-yilda haydovchili shaxsiy avtomobil mashina turiga qarab kuniga taxminan 60–90 AQSh dollari, litsenziyali gid esa 40–60 AQSh dollari turadi; Yetti pir sahifamizda har bir bekatning ish vaqti va masofalari keltirilgan. Bahor va kuz — eng qulay fasllar. Juma kunlari va payshanba oqshomlari eng gavjum vaqt — kundan nima kutishingizga qarab, bu kelish uchun ham, kelmaslik uchun ham sabab boʻlishi mumkin.

Courtyards and portals of the Chor-Bakr necropolis of the Juybari sheikhs west of Bukhara

TourEast bilan Yetti pir ziyorati

Biz Buxoro va Toshkentda ishlaydigan jamoamiz, Yetti pir esa ziyoratchilar uchun eng koʻp tashkil qiladigan kunimiz: shaxsiy avtomobil, qorovullarni taniydigan gid, jadvalga kiritilgan namoz vaqtlari va Romitanda tushlik. U Buxorodan alohida bir kunlik ekskursiya sifatida ham, Malayziya, Indoneziya va Turkiyadan keladigan guruhlar uchun soʻrov boʻyicha tuziladigan shaxsiy ziyorat dasturlaridagi Buxoro kuni sifatida ham oʻtkaziladi, shuningdek, Avtobuslar ketgandan keyingi Buxoro — Buxoroni chuqur oʻrganadigan toʻrt kunlik dasturimizga qoʻshimcha kun sifatida yoki kichik guruhli Sakkiz kun bir dasturxon atrofida yoʻnalishidan oldin yoki keyin qoʻshilishi mumkin. Imom al-Buxoriy majmuasi va Samarqandgacha davom etadigan uzoqroq ziyorat uchun individual tur sahifamiz orqali shaxsiy yoʻnalish tuzishimiz yoki soʻrov boʻyicha Imom al-Buxoriy majmuasini Ipak yoʻlining oʻn ikki darvozasi turiga qoʻshishimiz mumkin. Sanalaringizni va bir kun yoki ikki kun xohlashingizni yozing.

Ko‘p beriladigan savollar

Surat: Umid1108 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; Bobyrr / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; LBM1948 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0; Bgag / Wikimedia Commons, CC0

Sayohatga ilhomlandingizmi?

Mahalliy ekspertlarimiz ilhomingizni faqat siz uchun yaratilgan sayohatga aylantirsin.