Ulugʻbek va Abdulazizxon madrasalari

Zargarlar toqidan oʻtishingiz bilan ikki peshtoq tor koʻcha orqali bir-biriga qarab turganini koʻrasiz. Markaziy Osiyo quruvchilari bunday juftlikni “qoʻsh” deb atashgan va bu juftlik temuriylar va ashtarxoniylar davri oraligʻida Buxoroda didning qanday oʻzgarganini koʻrsatuvchi darsdir.

Ulugʻbek madrasasi

Shimoliy bino 1417-yilda Temurning nabirasi, oʻsha paytda Movarounnahr hokimi va keyinchalik astronom sifatida mashhur boʻlgan Ulugʻbek uchun bitkazilgan. U Ulugʻbek asos solgan uchta madrasaning eng qadimiysi (qolganlari Samarqand va Gʻijduvonda) va koʻpincha Markaziy Osiyoda saqlanib qolgan eng qadimiy madrasa deb taʼriflanadi. Ulugʻbek madrasalarida talabalar ilohiyot bilan bir qatorda matematika va astronomiyani ham oʻrganishgan, uning darvozasidagi koʻp keltiriladigan bitikda esa ilm olish har bir musulmon erkak va ayolning burchi ekani taʼkidlanadi. Bezaklari vazmin: geometrik naqshli sirlangan gʻisht, peshtogʻi 1586-yilda Abdullaxon II davrida taʼmirlangan. Ichkarida Buxoro yodgorliklarini taʼmirlashga bagʻishlangan kichik muzey joylashgan.

Abdulazizxon madrasasi

Roʻparada ashtarxoniylar sulolasidan boʻlgan Abdulazizxonning 1652–1654-yillarda qurilgan madrasasi turibdi. Uning peshtogʻi ancha teatrlashgan. Ravoqni chuqur muqarnas gumbaz toʻldirib turadi; koshinkorlikda Buxoroda ilgari kamdan-kam uchragan yorqin sariq rang ishlatilgan; gullar va guldonlar orasida diniy binoda kamdan-kam uchraydigan naqshlar, jumladan baʼzi olimlar xitoy va hind sanʼati bilan bogʻlaydigan qushlar va manzaralar paydo boʻladi. Bezak hech qachon toʻliq yakunlanmagan va fasadning ayrim qismlari yalangʻoch qolgan. Bir nechta talabalar hujralarida hozir matolar, sopol buyumlar va gilamlar sotiladigan doʻkonlar joylashgan.

Qanday tomosha qilish kerak

Ikkalasi oraligʻidagi koʻchada turib, bir peshtoqdan ikkinchisiga oʻgiriling: asosiy maʼno – aynan shu qarama-qarshilik. Tush oldidan yorugʻlik Abdulazizxon peshtogʻiga tushadi; Ulugʻbek fasadini tushdan keyin suratga olish osonroq. Ikkalasi ham asosiy piyoda yoʻnalishda joylashgan, shuning uchun bu savdo gumbazlari va Poyi Kalon oraligʻida oʻn besh – oʻttiz daqiqalik bekat.