Afrosiyob muzeyi va qadimiy shahar xarobalari

Shohi Zinda shimolidagi toʻlqinsimon, huvillagan tepaliklar tabiiy emas. Bu – Afrosiyob, 1220-yilda moʻgʻullar vayron qilgunga qadar qariyb ikki ming yil davomida Samarqand joylashgan joy. Bu yerda miloddan avvalgi 329-yilda Iskandar Zulqarnayn egallagan Soʻgʻd poytaxti Marakanda, soʻgʻd shohlarining shahri, VIII asrdan arablar boshqargan shahar va sirlangan sopol buyumlari butun islom olamiga eksport qilingan gullab-yashnagan somoniylar va qoraxoniylar shahri turgan. Moʻgʻullar istilosidan soʻng shahar janubroqda qayta qurildi, Afrosiyob esa ikki kvadrat kilometrdan ortiq maydonni egallagan tepaliklar dalasiga aylanib qoldi.

Elchilar devoriy surati

1965-yilda yodgorlik hududini kesib oʻtayotgan yoʻl quruvchilar devorlari rasmlar bilan qoplangan saroy xonasining qoldiqlariga duch kelishdi. Taxminan 660-yillarga oid bu rasmlar Samarqand shohi Varxuman uchun ishlangan boʻlib, chet el elchilarini qabul qilish marosimini tasvirlaydi: Xitoy, Koreya, turk dashtlari va qoʻshni podsholiklardan sovgʻa olib kelgan elchilar, qayiqdagi xitoy malikasi, fil va tuyalar bilan yurgan karvon. Rangi oʻchgan boʻlsa-da, hamon yaxshi koʻrinadigan bu devoriy suratlar Ipak yoʻli eng gullagan davridagi koʻp madaniyatli dunyoning kamyob, bevosita guvohligidir. Afrosiyob muzeyi ular atrofida qurilgan va 1970-yilda Samarqandning rasmiy 2500 yilligi munosabati bilan ochilgan.

Muzeyning boshqa zallari

Kichikroq zallarda shaharning uzoq tarixi hikoya qilinadi: soʻgʻd ossuariylari (zardushtiylik anʼanasiga koʻra marhumlar suyaklari solinadigan sopol qutilar), tangalar, somoniylar binolaridan qolgan oʻymakor ganch hamda IX–X asrlarda Samarqandni mashhur qilgan arabcha xattotlik bezakli nafis oq angobli sopol buyumlar.

Qadimiy shahar

Tashqarida platoga chiqib sayr qilish mumkin. Qazilgan maydonlar uncha katta emas, ayrim joylarda toʻsilmagan, saqlanib qolganlarning aksari tuproq uyumlari va eski devorlarning izlaridir, ammo asosiy narsa – manzara: tepadan janubda zamonaviy Samarqand, Bibixonim va Shohi Zinda gumbazlari hamda pastda burilib oqayotgan Siyob arigʻi koʻrinadi. Qulay poyabzal kiying va yozda tush paytidagi jaziramada ochiq maydonga chiqmang.

Tashrif

Muzeyni tepalikning shimoliy chetidagi Doniyor paygʻambar maqbarasi va sal sharqdagi Ulugʻbek rasadxonasi bilan birga koʻrgan maʼqul. Devoriy suratlarni gid bilan tomosha qilish katta farq qiladi – ular puxta tushuntirishga arziydi.